Dorobek starożytności w dziedzinie finansów był znaczący, choć część jego uległa potem zapomnieniu. Wschód stworzył system miar i wag oraz weksel. Grekom zawdzięczamy pieniądz monetarny oraz początki refleksji teoretycznej w tej materii. Epoka helleńska przyniosła pierwsze doświadczenia w zakresie rynku o zasięgu ponadnarodowym. Rzym wniósł precyzyjny system prawny. Tradycji biblijnej i chrześcijańskiej zawdzięcza się początki refleksji etycznej w kwestiach finansowych.
W średniowieczu dorobek rzymski w zakresie stosunków pieniężnych i kredytowych kontynuowany był w Bizancjum, podczas gdy na Zachodzie nastąpił w tej dziedzinie upadek. Oryginalne rozwiązania zaproponowała cywilizacja arabska. W XII i XIII wieku znaczenie Bizancjum osłabło, a dominującą pozycję zaczął zdobywać łaciński Zachód. Rewolucja Handlowa XIII wieku, reforma groszowa, ewolucja doktryny kościelnej i powstanie wielkich firm bankierskich u schyłku średniowiecza stworzyły podstawy rozwoju finansów europejskich w następnych stuleciach.
W XVI i XVII wieku dokonała się w Europie rewolucja cen, wywołana importem kruszców, głównie srebra, z kolonii hiszpańskich w Nowym Świecie. W dziedzinie pieniądza była to epoka srebrnych monet talarowych, ale też wielkich, wywołanych przewrotem cen, inflacji. Reformacja doprowadziła do zmniejszenia zakresu ingerencji Kościoła w sprawy nie związane z bezpośrednio z wiarą, w tym również do zaniechania walki z lichwą. Etyka protestancka, z kultem pracy i solidarności, sprzyjała rozwojowi stosunków kapitalistycznych. Pojawił się merkantyzm – pierwsza całkowicie świecka doktryna ekonomiczna. Rytm koniunktury europejskiej wyznaczy, w dużym stopniu, kolejne bankructwa Hiszpanii. Powstały giełdy i rynek papierów wartościowych. W bankowości po epokach Fuggerów i Genueńczyków przyszedł czas na banki publiczne, a centrum finansowe ostatecznie przeniosło się znad Morza Śródziemnego nad Morze Północne. Kryzys połowy XVII wieku, związany z wyczerpaniem możliwości tkwiących w nowym układzie gospodarczym, doprowadził do upadku dotychczasowych potęg: Hiszpanii na Zachodzie, Turcji i Rzeczpospolitej na Wschodzie.
Druga połowa wieku XVII i wiek XVIII przyniosły pierwsze europejskie doświadczenia z pieniądzem papierowym. W 1960 roku papierowe pieniądze zaczęły emitować władze kolonii Massachusetts. O wiele większe znaczenie miało jednak utworzenie Banku Anglii, stanowiącego potem dla innych krajów wzór banku centralnego. Miały też miejsce pierwsze wielkie inflacje wynikające z emisji pieniądza papierowego. Okazał się on dogodnym instrumentem obsługi długu publicznego, ale również środkiem finansowania wojen i rewolucji. W ekonomii pojawiły się nowe kierunki: fizjokratyzm oraz szkoła klasyczna, które przyniosły nowe poglądy na pieniądz. W bankowości XVIII wiek był stuleciem dominacji domów bankowych. Ukoronowaniem tego kierunku było powstanie w okresie wojen napoleońskich najpotężniejszego w dziejach firm tego rodzaju – Rothschildów.
Pomiędzy rokiem 1815 (zakończenie wojen napoleońskich) a rokiem 1914 (wybuch I wojny światowej) w dziedzinie monetarnej był to okres panowania waluty kruszcowej (pokrycie emisji odpowiednią ilością kruszców szlachetnych). Określenie „waluta kruszcowa” miało jednak w XIX wieku już nieco inne znaczenie niż w stuleciach poprzednich. W obiegu były banknoty i bilon, monety kruszcowe należały raczej do wyjątków. Kruszce złożone były w bankach. Na żądanie wymieniano banknoty na kruszec, ponieważ jednak było mało prawdopodobne, żeby wszyscy posiadacze banknotów przyszli po kruszec jednocześnie, obieg pieniężny mógł być większy od posiadanych zasobów kruszcu. W bankowości była to epoka powstania banków akcyjnych. Potrzeby finansowe związane z industrializacją zmuszały do poszukiwania nowych form mobilizacji kapitałów. Druga połowa XIX wieku przyniosła powstanie bankowości ponadnarodowej oraz eksportu kapitału.
I wojna światowa zniszczyła system gospodarczy oparty na złotej walucie, liberalnej polityce gospodarczej i względnie niskich barierach celnych. Podczas wojny nagromadziły się przyczyny wielkich inflacji, które wybuchły jawnie wkrótce po jej zakończeniu. Rozwiązania stosowane podczas wojny traktowano jako nadzwyczajne. Dość powszechne było oczekiwanie, że po zakończeniu wojny wszystko, zatem i stosunki monetarne, wróci do normy. W latach dwudziestych można obserwować próby powrotu do stanu sprzed 1914. Okazało się to jednak nierealne, a jednym z efektów tych prób była deflacja, która w następnej dekadzie doprowadziła do największego w historii kryzysu gospodarczego.
Wielki kryzys lat trzydziestych był wydarzeniem przełomowym w historii gospodarczej. Jego wyjątkowość polegała nie tyle na szerokim zasięgu geograficznym czy też na tym, że objął wszystkie gałęzie gospodarki. Od połowy XIX wieku kryzysy miały podwójne cechy. Wyjątkowa była głębokość załamania gospodarczego. Kryzysy wcześniejsze przynosiły spadek produkcji rzędu 8-12%. Wielki kryzys spowodował spadek ok 40%. Jeszcze bardziej wyjątkowe było jednak to, że wystąpiły zjawiska, z którymi nie mógł sobie poradzić mechanizm rynkowy. W efekcie nastąpiło odejście od liberalnej polityki gospodarczej. W wielu krajach zaczęto stosować politykę interwencjonizmu państwowego, dokonywała się też etatyzacja poszczególnych gospodarek narodowych. Zarówno handel międzynarodowy jak i inwestycje kapitałowe poza granicami państw macierzystych zmniejszały się. Nasiliły się tendencje autarkiczne. Pieniądz przestał być wymieniany na kruszec, wymienialność na inne waluty również miała ograniczony zasięg. Tendencje te nasiliły się jeszcze bardziej podczas II wojny światowej.
Przez ćwierć wieku po zakończeniu II wojny światowej funkcjonował system z Bretton Woods. Głównymi celami, które przyświecały jego twórcom, było uniknięcie inflacji podobnych do tych, jakie wystąpiły po poprzedniej wojnie, oraz przełamania charakterystycznych dla lat trzydziestych tendencji autarkicznych. Istotą systemu były sztywne kursy walutowe. Dominująca pozycja Stanów Zjednoczonych przesądziła o tym, że stosunki U.S.A. - reszta świata nabierały szczególnego znaczenia. W polityce gospodarczej dominował keynesizm. W drugiej połowie lat sześćdziesiątych ujawniły się napięcia, związane z zakwestionowaniem przywództwa amerykańskiego oraz zmianą układu sił spowodowaną sukcesami gospodarczymi krajów, które przegrały wojnę: Niemiec i Japonii. W 1968r. w wielu krajach doszło do przesileń politycznych. Niezależnie od lokalnego charakteru wydarzeń w poszczególnych krajach przesilenia te związane były z wejściem w dorosłe życie generacji urodzonej już po wojnie i miały cechy konfliktu pokoleniowego. Z tego punktu widzenia trudno przecenić znaczenia cenzury 1968 roku w dziejach powojennych. W tym czasie kryzys systemu z Bretton Woods wszedł już w ostrą fazę. Destabilizacja stosunków walutowych okazała się jednym z detonatorów pierwszego kryzysu naftowego (1973-74). Przyniósł on nowe doświadczenie – stagnację i w efekcie doprowadził do zmiany polityki gospodarczej. Bankowość ewoluowała w kierunku modelu uniwersalnego oraz odbudowała powiązania o zasięgu ponadnarodowym.
Z punktu widzenia dziejów bankowości zasadnicze znaczenie miał rok 1966 i powstanie rynku eurodolarowego. Powoli upowszechniały się też nowe środki techniczne, pozostające do dyspozycji aparatu kredytowego. Z czasem ich kumulacja doprowadziła do powstania nowych jakościowo zjawisk jak giełda forex pod koniec XX wieku po upowszechnieniu internetu.
Odrębnie i w izolacji od reszty świata rozwijały się systemy pieniężne i kredytowe krajów socjalistycznych.
Kryzys energetyczny lat siedemdziesiątych, będący efektem upadku systemu z Bretton Woods, okazał się niemożliwy do przezwyciężenia tradycyjnymi, keynesowskimi metodami. Dlatego nastąpił zwrot monetarystyczny w polityce gospodarczej. W latach osiemdziesiątych głównym problemem finansowym świata był kryzys zadłużeniowy. Na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych nastąpił upadek komunizmu. W krajach postkomunistycznych oraz w krajach Ameryki Łacińskiej, które wcześniej doznały wielkich inflacji, doszło do reform stabilizacyjnych. Lata dziewięćdziesiąte przyniosły liberalizację stosunków finansowych w skali światowej na niespotykaną wcześniej skalę. Poza korzyściami niosło ze sobą również zagrożenia, których świadomość stopniowo się upowszechniała. Stopniowo budowano europejską unię walutową. Procesom tym towarzyszyła seria kryzysów finansowych w krajach „peryferyjnych”. Pod koniec wieku pogorszenie koniunktury objęło również Stany Zjednoczone.
Pieniądz to materialny lub niematerialny środek, który można wymienić na towar lub usługę. Podstawowe rodzaje pieniądza:
Funkcje pieniądza:
Pożądane własności pieniądza:
Pieniądz towarowy , pierwotna forma pieniądza, powstała przez wyłonienie się spośród wszystkich bezpośrednio na siebie wymienianych dóbr, takich, które ze względu na swą przydatność w zaspokajaniu potrzeb były częściej niż inne przedmiotem wymiany i chętnie były przez wszystkich przyjmowane. Początkowo takimi dobrami były: zboże, bydło, skóry, bryły soli, proste narzędzia (siekierki, toporki), bursztyn, później pojawiły się także bryłki metali, przede wszystkim szlachetnych. Dobra te miały podwójną użyteczność: mogły zaspokajać określone potrzeby ludzkie i mogły pełnić rolę pieniądza. Pieniądz towarowy był pieniądzem pełnowartościowym - wielkość tej wartości wyznaczona była przez wartość samego dobra, które pełniło funkcję pieniądza. Każde z tych dóbr miało jednak pewne wady, które czyniły je niewygodnym w użyciu: niepodzielność (np. bydło lub skóry), szybka utrata wartości (np. zboże lub bryły soli) nie pozwalająca posługiwać się nimi i przechowywać ich w długich okresach, trudność w transporcie itp. Dlatego z czasem wszystkie towary-pieniądze zostały wyparte przez szczególny towar-pieniądz: pieniądz kruszcowy.
Pieniądz kruszcowy , forma pieniądza towarowego, powstała wskutek wyparcia przez kruszce, zwłaszcza szlachetne, innych - pełniących wcześniej funkcje pieniądza – towarów. Szczególna rola kruszców w historii pieniądza wynikała z ich cech, wybitnie predestynujących je do roli materiału pieniężnego: w niewielkiej objętości i wadze reprezentowały dużą wartość, były trwałe, nie ulegały zniszczeniu nawet w długim okresie użytkowania, można je było dzielić na dowolne jednostki, przy czym nie traciły swojej wartości, nie wymagały szczególnych warunków transportu i przechowywania. Początkowo pieniądz kruszcowy funkcjonował w postaci nieregularnych bryłek, co stwarzało konieczność każdorazowego ich ważenia. Później złotnicy zaczęli nadawać im kształt płytek, sztabek, krążków bądź wieloboków, zaświadczając swoją pieczęcią ich wagę i próbę. Z czasem prawo do emisji pieniądza kruszcowego zostało przejęte przez panujących, pojawiły się monety zdobione wizerunkami i pieczęciami władców, później godłami państwowymi. Dla zabezpieczenia przed kradzieżą posiadacze dużych ilości pieniądza kruszcowego oddawali go na przechowanie posiadającym skarbce złotnikom (których część przekształciła się później w bankierów) w zamian za banknoty stanowiące poświadczenie złożenia depozytu. Ich rozpowszechnienie się, jako środka wymiany zastępującego pełnowartościowe monety kruszcowe, oraz stopniowa utrata pełnego pokrycia w kruszcu dały początek pieniądzowi papierowemu.
Pieniądz papierowy , niewymienialna na złoto postać pieniądza, którego wartość nominalna nie zależy od wartości materiału (papieru - stąd jego nazwa), z którego został zrobiony. W procesie ewolucji jest kolejną - po pieniądzu towarowym - postacią pieniądza. Wywodzi się od banknotu, będącego w przeszłości zobowiązaniem złotnika (później bankiera) do wypłaty jego oddawcy określonej kwoty w złocie lub srebrze. Banknot był początkowo potwierdzeniem depozytu złotych lub srebrnych monet, złożonego u złotnika (bankiera) w celu zabezpieczenia ich przed rabunkiem, zniszczeniem itp., miał pełne pokrycie w kruszcu. Kiedy powszechnie zaczęto posługiwać się banknotami zamiast monetami, bankierzy zaczęli udzielać kredytów, emitując banknoty nie mające już pokrycia w kruszcu. Nadmierna ich emisja doprowadziła do bankructwa wielu banków, co pociągnęło za sobą działania rządów ograniczające liczbę banków upoważnionych do emisji banknotów, ustalające limity ich emisji, a w końcu zawieszające ich wymienialność na złoto. W ten sposób pieniądz kruszcowy został zastąpiony niepełnowartościowym pieniądzem papierowym, którego wartość oparta jest na umowie społecznej przybierającej postać odpowiedniego aktu prawnego (ustawy). Pieniądz papierowy jest więc pieniądzem symbolicznym. Początkowo wartość pieniądza papierowego była ustalana w oparciu o parytet złota, obecnie w większości krajów nie ma ona już żadnego powiązania z kruszcem. Wymiana banknotów na złoto została całkowicie zlikwidowana w obrotach wewnętrznych wszystkich krajów świata na początku lat 30., a w obrotach międzynarodowych w 1971.
Pieniądz bezgotówkowy , pieniądz bankowy, pieniądz żyrowy, forma pieniądza występująca wyłącznie w postaci zapisów na bankowych rachunkach depozytowych, płatnych na żądanie, dokumentujących otrzymywanie należności lub regulowanie zobowiązań przez właścicieli tych rachunków. Uruchomienie pieniądza bezgotówkowego następuje za pomocą przelewu bankowego, czeku rozrachunkowego, akredytywy lub karty kredytowej i polega na bezpośrednim przenoszeniu płatności z rachunku jednego klienta na rachunek drugiego w tym samym lub innym banku. Podstawą funkcjonowania pieniądza bezgotówkowego może być depozyt pierwotny, pochodzący z własnych środków właściciela rachunku, lub depozyt wtórny, utworzony w wyniku udzielenia przez bank kredytu. Pieniądz bezgotówkowy, kreowany w wyniku akcji kredytowej banków komercyjnych, powiększa ilość pieniądza w obiegu i podlega kontroli ze strony banku centralnego, ze względu na groźbę wywołania lub pogłębienia inflacji. Wraz ze wzrostem poziomu rozwoju gospodarczego i systemu bankowego pieniądz bezgotówkowy wypiera pieniądz gotówkowy, przyczyniając się do obniżki społecznych kosztów wymiany i obiegu pieniądza.
Parytet walutowy , parytet złota, sposób określania wartości jednostki walutowej danego kraju. W przeszłości, w warunkach pełnej wymienialności waluty na złoto, a później w systemie stałego kursu walutowego (system walutowy), stosowany był do tego celu parytet złota, wyrażający ilość czystego złota (w g) "zawartą" w jednostce monetarnej danego kraju. Obowiązywał on z mocy ustawy ogłaszanej przez władze państwowe, po II wojnie światowej - w uzgodnieniu z Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW). Obniżenie parytetu złota oznaczało dewaluację, a jego podwyższenie rewaluację waluty. Z czasem kolejne kraje rezygnowały z ustalania wartości swej waluty w oparciu o parytet złota, prawna jego likwidacja nastąpiła w wyniku ratyfikacji w dniu 1 IV 1978 zmienionego statutu MFW. Obecnie poszczególne kraje mają pełną, gwarantowaną prawem międzynarodowym swobodę w ustalaniu zasad kursowych swych walut. Ich wartość mogą ustalać w stosunku do waluty międzynarodowej, koszyka walutowego, europejskiej jednostki walutowej (ECU) lub specjalnych praw ciągnienia (SDR). W niektórych krajach, nie będących członkami MFW, utrzymano parytety złota, jednakże nie mają one związku z wzajemnymi kursami ich walut i walut innych państw.
Waluta (jednostka monetarna) to pojęcie używane zamiennie z pojęciem pieniądz. Jednak nazwę waluta stosuje się przede wszystkim w kontekście wymiany międzynarodowej. Waluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych. O walucie krajowej mówimy , gdy mamy na myśli jednostkę monetarną danego kraju (ale tylko taką, która występuje na rynku międzynarodowym). Walutę zagraniczną rozumiemy natomiast jako zagraniczny środek płatniczy, środki i instrumenty monetarne używane do dokonywania płatności i transferów pieniężnych z jednego obszaru walutowego do drugiego. Do waluty zagranicznej zalicza się zagraniczne monety, banknoty, depozyty w bankach zagranicznych oraz inne zagraniczne płynne, krótkookresowe roszczenia finansowe. Aby jednostka monetarna danego kraju stała się walutą, musi być wymienialna na inne waluty (zobacz: wymienialność waluty).O tym jaki jest stosunek wymiany waluty zagranicznej na walutę krajową informuje kurs walutowy.
Waluta (currency) - jednostka pieniężna będąca podstawą systemu pieniężnego w danym kraju, np. złoty, dolar, marka itp.; banknoty, monety zagraniczne, pieniądze, gotówka. Waluta , która spełnia szczególne zadanie w międzynarodowym systemie finansowym i monetarnym oraz jest powszechnie akceptowana w rozliczeniach międzynarodowych nazywa się walutą międzynarodową (international currency). Jest ona po prostu międzynarodowym środkiem płatniczym i stanowi substytut pieniądza światowego. Oprócz tego służy jako czynnik orientacyjny dla decyzji zagranicznych urzędów walutowych w dziedzinie polityki kursów wymiennych i pieniędzy. W światowym systemie walutowym taką rolę odgrywa dolar amerykański a w systemie europejskim - marka niemiecka i oczywiście jednostka ECU.
Waluta , pieniądz określonego kraju występujący jako środek rozliczeniowy (miernik wartości) i/lub jako środek regulowania należności (płatności) i zobowiązań w transakcjach międzynarodowych. Jednostka pieniężna danego kraju staje się walutą, gdy istnieje możliwość jej wymiany na jednostki pieniężne innych krajów (wymienialność waluty). Relację wymienną walut zagranicznych (obcych) na walutę krajową (własną) określa kurs walutowy. Wymienialność waluty, gwarantowana prawem możliwość swobodnej wymiany (kupna-sprzedaży) waluty krajowej na walutę obcą i odwrotnie. Jest ona warunkiem swobodnego przepływu towarów, usług, kapitału i siły roboczej pomiędzy krajami.
Rozróżnia się wymienialność waluty pełną i ograniczoną. Pełna wymienialność oznacza, że każdy posiadacz waluty, bez względu na obywatelstwo i cel transakcji, ma w danym kraju prawo do jej wymiany na inną. Ograniczona wymienialność daje prawo wymiany alternatywnie bankom zagranicznym i cudzoziemcom (wymienialność zewnętrzna) lub bankom krajowym, krajowym osobom fizycznym i prawnym (wymienialność wewnętrzna). Ograniczenia mogą dotyczyć także transakcji określonego rodzaju - np. kapitałowych. Zakres wymienialności waluty związany jest z charakterem polityki handlowej państwa - im większe są ograniczenia w handlu zagranicznym, tym mniejsza jest swoboda wymienialności. Utrzymanie wymienialności waluty w dłuższej perspektywie wymaga od władz gospodarczych państwa m.in.: kontroli kursów walutowych, bilansu płatniczego (unikanie długookresowych deficytów), inflacji, a także utrzymywania odpowiednich rezerw walutowych.
Kurs walutowy , cena waluty danego kraju za granicą. Kurs walutowy jest ogłaszany przez bank centralny i wyrażany w liczbie jednostek waluty własnej odpowiadającej jednostce waluty obcej. Ponadto osobno podawany jest kurs kupna i sprzedaży danej waluty. Jeżeli kurs walutowy jest ustalany administracyjnie przez władze danego kraju, mówimy o kursie walutowym sztywnym, który może jedynie ulegać niewielkim wahaniom w określonych granicach. W Unii Europejskiej wprowadzono system odnoszenia waluty krajowej do waluty międzynarodowej ECU. Gdy kurs walutowy waha się pod wpływem podaży i popytu na daną walutę, bez odgórnego określania jej amplitudy, mówimy o kursie walutowym zmiennym lub płynnym. Państwo może jednak wpływać i tu na kurs poprzez oddziaływanie na popyt i podaż. Wiążą się z tym działania związane z dewaluacją lub rewaluacją waluty. Wymienialność waluty to gwarantowana prawem możliwość swobodnej wymiany waluty krajowej na dowolną walutę obcą lub odwrotnie. Jest ona podstawowym warunkiem swobodnego przepływu towarów, usług, kapitału i siły roboczej pomiędzy krajami.
Jednostka monetarna – nazwa pieniądza (waluty) obowiązującego w danym państwie. Współcześnie w prawie wszystkich państwach świata istnieje tylko jedna podstawowa jednostka monetarna oraz jakaś jednostka mniejsza (prawie zawsze jest to jedna setna, rzadko tysięczna, inne stosunki praktycznie się nie zdarzają), a wszystkie banknoty i monety są "okrągłymi" wielokrotnościami tych jednostek – 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 (czasem występują też "półokrągłe" 3, 15, 25) itd. W dawnych czasach jednak często w obiegu było nawet do kilkudziesięciu różnych jednostek monetarnych, o dowolnych przelicznikach. Używane zamiennie z pojęciem pieniądz. Jednak nazwę waluta stosuje się przede wszystkim w kontekście wymiany międzynarodowej. Waluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych. Spośród obecnie istniejących walut największe znaczenie mają: dolar amerykański, euro, frank szwajcarski, funt brytyjski oraz jen japoński.
System walutowy, zespół norm prawnych, reguł, zasad i zwyczajów określających warunki i regulujących sposoby funkcjonowania pieniądza w transakcjach międzynarodowych. Wyróżnia się krajowe (narodowe) systemy walutowe oraz międzynarodowy system walutowy. Te pierwsze są tworzone i dostosowywane do potrzeb gospodarki na mocy decyzji właściwych organów władzy państwowej i określają przede wszystkim zasady kształtowania kursów walutowych, warunki i zakres wymienialności waluty krajowej na waluty obce oraz reguły obrotu walutami obcymi na obszarze kraju.
Międzynarodowy System Walutowy kształtuje się w wyniku dwu - lub wielostronnych umów międzypaństwowych, często z udziałem międzynarodowych organizacji finansowych lub jako rezultat praktycznych doświadczeń uczestników światowego obrotu gospodarczego. W warunkach istnienia odrębnych systemów pieniężnych i walutowych w poszczególnych krajach zachodzi konieczność regulowania stosunków walutowych między krajami, w tym przede wszystkim ustalania kursów walut, zasad wyrównywania bilansów płatniczych i tworzenia pieniądza międzynarodowego.
Do I wojny światowej powszechny był system waluty złotej o stałej wartości zewnętrznej (opartej na parytecie złota), doskonale ułatwiający wymianę międzynarodową, wyrównywanie bilansów i stosunki kredytowe. W okresie międzywojennym obok systemu waluty złotej pojawił się, zwłaszcza w Europie, system waluty dewizowo-złotej, w której poszczególne państwa prowadzą niezależną politykę walutową, utrzymują jednak stałe kursy walutowe (nadal oparte na parytecie złota), a nierównowagę bilansu płatniczego finansują z rezerw utrzymywanych obecnie nie tylko w złocie, ale także w walutach wymienialnych na złoto. System waluty dewizowo-złotej funkcjonował także w latach 1944-1971 (system z Bretton Woods, gdzie na konferencji międzynarodowej utworzono Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) i Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju) dzięki utrzymaniu w tym czasie przez Stany Zjednoczone wymienialności dolara na złoto w obiegu międzynarodowym. W 1976, w wyniku uprzedniej rezygnacji z wymiany dolarów na złoto, MFW wprowadził wielodewizowy system walutowy. Zniesiono parytet złota, jego cenę urzędową i stałe kursy walut, rozszerzono natomiast stosowanie w rozliczeniach MFW specjalnych praw ciągnienia.
Giełda – to organizowane w ustalonym miejscu i czasie spotkania handlowe, na których są sprzedawane ściśle określone towary po cenach ogłoszonych w codziennych notowaniach. Transakcje na giełdach zawierane są zgodnie z obowiązującym regulaminem, między członkami giełdy pośredniczącymi w zawieraniu transakcji. Współczesne giełdy poddane są regulacji i kontroli ze strony państwa, które udziela koncesji na ich działanie i określa sposoby ich nadzorowania. Statut i regulamin działania określają cel giełdy, prawa i obowiązki członków, organizacje władz, warunki i technikę zawierania transakcji, formy rozstrzygania sporów i reklamacji.
Rodzaje giełd wg zasięgu geograficznego:
Wg zakresu rzeczowego transakcji prowadzonych na giełdach:
Podział transakcji giełdowych. Ogół transakcji giełdowych dzielimy na:
Transakcje rzeczywiste – celem jest faktyczny zakup lub sprzedaż towaru (przeniesienie prawa własności) znajdującego się na składzie, w pobliżu giełdy, bądź w dalszej odległości. Może to być także towar będący dopiero w fazie produkcji. Ze względu na termin i sposób dostawy transakcje rzeczywiste dzieli się na:
Transakcje nierzeczywiste – zawierane nie dla chęci kupna samego towaru, ale dla odsprzedaży kontraktu po zmienionej w międzyczasie cenie. Transakcje te nazywane są też często spekulacyjnymi. Pozwalają na rozwój asekuracji cenowej i łagodzą wpływ koniunktury na wahania cen towarów.
Giełda (niem. Gilde ‘cech’) 1. ekon. stałe, regularnie odbywające się spotkanie osób, które dokonują kupna, sprzedaży lub pośrednictwa w takich transakcjach na określonych zasadach, umożliwiających im ich dokonywanie bez konieczności fizycznej obecności towaru; ceny na g. kształtuje gł. aktualna podaż i popyt na dany towar. 2. g. papierów wartościowych – forma uregulowanego regulaminem działania rynku kapitałowego, na którym operacje finansowe są dokonywane na podstawie papierów wartościowych (np. akcje, obligacje, bony skarbowe), środki płatnicze (waluty, dewizy) lub cenne kruszce (np. złoto, srebro, platyna), przede wszystkim przez pośredników giełdowych zw. maklerami; codziennie podawane są do publicznej wiadomości wszystkie kursy giełdowe. 3. pot. duży, odbywający się regularnie targ wielobranżowy lub jednotematyczny, np. g. komputerowa, samochodowa; giełdziarz gracz giełdowy.
Giełda , regularnie odbywające się w określonym miejscu i czasie, podporządkowane określonym regułom, spotkanie osób pragnących zawrzeć transakcję kupna-sprzedaży i osób pośredniczących w tych transakcjach. Giełda jest rynkiem przedmiotów zamiennych tego samego rodzaju, określonych co do ilości, miary i wagi, a w przypadku towarów - także co do norm jakościowych, dzięki czemu transakcje odbywają się bez konieczności fizycznej obecności ich przedmiotu na giełdzie. Ceny transakcji kształtują się pod wpływem aktualnej podaży i popytu i są podawane do wiadomości publicznej. Poprzez olbrzymią koncentrację podaży i popytu giełdy odgrywają znaczną rolę w życiu gospodarczym, wyznaczając ceny towarów nie tylko na rynku krajowym, ale i międzynarodowym. Zakres działania pozwala wyróżnić giełdy międzynarodowe, krajowe i regionalne. Z punktu widzenia norm prawnych, giełdy można podzielić na państwowe i prywatnoprawne (spółki akcyjne lub stowarzyszenia). W zależności od rodzaju przedmiotu transakcji wyróżnia się giełdy towarowe, giełdy papierów wartościowych i giełdy usług.
Na giełdach towarowych zawiera się natychmiastowe lub terminowe transakcje kupna-sprzedaży w zakresie towarów masowych, które poddają się standaryzacji: surowców spożywczych (roślinnych i zwierzęcych np. kawa, herbata, cukier, zboża, ziarno kakaowe, skóry) oraz przemysłowych (metale np. cynk, ołów, miedź, materiały pędne - np. benzyna, ropa naftowa, smary, chemikalia itp.).
Wśród giełd usługowych największe znaczenie mają giełdy frachtowe (ustalające ceny i zasady zawierania kontraktów w zakresie transportu morskiego) oraz ubezpieczeniowe.
Giełda papierów wartościowych (giełda pieniężna), jest instytucjonalną formą rynku kapitałowego. Przedmiotem operacji na tej giełdzie mogą być papiery wartościowe, a także środki płatnicze (waluty, dewizy) oraz kruszce (złoto, srebro, platyna). Uczestnikami sesji giełdowych są przede wszystkim pośrednicy (maklerzy kursowi i wolni), samodzielni uczestnicy giełdy (np. dealerzy, przedstawiciele banków, instytucji lokacyjnych), urzędnicy (osoby okresowo dopuszczone do obrotu giełdowego, zawierające transakcje w imieniu i na rachunek przedsiębiorstw, których są pracownikami) oraz “goście” (personel giełdy, pomocniczy personel biur maklerskich, obserwatorzy, dziennikarze). Organizację i zasady działania giełdy określa regulamin. W skład organów giełdowych wchodzą zazwyczaj: zarząd giełdy, komisja do spraw dopuszczeń, izba maklerów, sąd rozjemczy i honorowy oraz biuro rozliczeniowe. Giełda pełni również trzy ważne funkcje gospodarcze: funkcję mobilizującą kapitał, funkcję transformującą kapitał i funkcję oceny kapitału.
W Polsce funkcjonowanie giełdy i publicznego obrotu papierami wartościowymi reguluje ustawa z 22 marca 1991 prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych (Dz.U. nr 35 pozycja 155 z późn. zm.). W oparciu o tę ustawę mogą być tworzone giełdy papierów wartościowych w formie spółek akcyjnych. Warunkiem dopuszczenia papierów wartościowych do obrotu giełdowego jest uzyskanie zgody Komisji Papierów Wartościowych oraz złożenie ich w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych. Obecnie funkcjonuje w Polsce Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. Giełda warszawska normuje szczegółowe zasady wprowadzania papierów wartościowych do obrotu i zasady dotyczące zawierania transakcji w swoim regulaminie. Do najważniejszych giełd papierów wartościowych w świecie należą giełdy w: Nowym Jorku, Tokio, Londynie, Frankfurcie nad Menem, Amsterdamie i Paryżu.
Giełda (exchange) - wyspecjalizowany rynek, w określonym miejscu i czasie, na którym dokonuje się obrotu papierami wartościowymi (giełda papierów wartościowych), masowymi towarami (giełda towarowa), walutami (giełda dewizowa) i usługami (np. ubezpieczeniami) oraz ustala się ich ceny (kursy), notowane i ogłaszane w oficjalnym wykazie zwanym cedułą. Giełda to regularne spotkania osób pragnących zawrzeć transakcje kupna-sprzedaży, odbywające się w określonym miejscu i czasie, podporządkowane znanym normom, zasadom i zwyczajom (tzw. uzansom). W zawieraniu transakcji pośredniczą maklerzy (brokerzy). Ceny w tych transakcjach są ustalane na podstawie istniejącego w danej chwili układu podaży i popytu, a następnie podawane do wiadomości publicznej. Maklerzy zapisują na tablicy ceny ofert sprzedaży (offers) i ceny ofert zakupu (bids), a następnie spisują noty kupna sprzedaży. Noty te zawierają nazwy firm kupującego i sprzedającego, przedmiot transakcji, ilość, cenę towaru, termin dostawy. Zawieranie takich transakcji umożliwia osiąganie zysku w postaci różnicy cen (kursu giełdowego), co nazywa się grą giełdową.
Giełda różni się wieloma cechami od innych form rynku zinstytucjonalizowanego. Jest rynkiem rzeczy zamiennych (wymiennych) tego samego rodzaju dających się określić co do ilości, miary i wagi. Transakcje na giełdzie odbywają się dzięki temu bez okazywania przedmiotu transakcji. To właśnie odróżnia zasadniczo giełdę od aukcji, na której odbywa się przetarg publiczny na konkretne dobra (wełna, skóry, antyki itp.). Giełdy dzielą się na zamknięte i otwarte. W pierwszych biorą udział tylko jej członkowie i wprowadzeni przez nich goście (nie mają oni ani czynnego ani biernego prawa wyborczego). W drugich może brać udział każdy po uiszczeniu odpowiedniej opłaty. Giełdy są pewnego rodzaju "barometrami ekonomicznymi": wahania obrotów i kursów giełdowych obrazują w pewnej mierze zmiany koniunktury.
Forex (ang. Foreign Exchange) – termin najczęściej używany w związku z międzynarodowym rynkiem walutowym. Forex jest największym rynkiem na świecie, obroty sięgają około 1,5 – 2 bilionów dolarów amerykańskich dziennie. Jednak 2 bln. dolarów to wartość obrotu, a nie zaangażowanych środków, gdyż rynek ten jest bardzo mocno lewarowany. Każdej transakcji może bowiem odpowiadać jedynie 0,5% wartości kontraktu, zatem gotówka angażowana w tym przypadku jest 200 razy mniejsza. Gdyby wszystkie transakcje odbywały się przy takim lewarze, dałoby to kwotę zaangażowanych środków równą 10 mld dolarów, czyli mniejszą niż obroty na giełdach papierów wartościowych, gdzie nie występuje dźwignia finansowa. Większość obrotów generują „foreksowcy”, a około 20% stanowi spekulacja funduszy, banków inwestycyjnych i osób prywatnych.
Rynek ten, co nietypowe, otwarty jest 24 godziny na dobę, od 23.00 w niedzielę do 23.00 w piątek (wg czasu środkowoeuropejskiego). Największą zaletą jest jego ogromna płynność powodująca, że sprzedaż lub kupno dowolnej ilości waluty w każdym momencie nie stanowi problemu. Forex jest rynkiem typu OTC (ang. Over The Counter) – rynkiem zdecentralizowanym, bez jednostki nadzorującej obrót (tak jak ma to miejsce w przypadku np. giełd papierów wartościowych). Rynek walutowy, to rynek, na którym handluje się walutami (ew. dewizami). Na rynku tym tworzy się kurs walutowy (kurs wymiany), który odzwierciedla stosunek ceny między dwoma walutami. Handel może odbywać się zarówno na rynku kasowym (wymiana jest dokonywana natychmiast) jak i rynku terminowym (wymiana zostanie dokonana w późniejszym, ściśle określonym terminie).
Najważniejszymi uczestnikami rynku walutowego są inwestorzy, którzy zajmują się wyłącznie spekulacją. Ponadto aktywne są podmioty zajmujące się eksportem bądź importem towarów bądź usług. Do trzeciej istotnej grupy uczestników rynku walutowego należą banki centralne, które sprzedają lub skupują walutę w celu zapobiegania nadmiernemu wzrostowi bądź spadkowi danej waluty (interwencja).
Termin forex pochodzi od połączenia angielskich słów "foreign exchange", co znaczy "wymiana międzynarodowa". Nazwa forex w potocznym języku funkcjonuje od stosunkowo niedawna, określając rynek wymiany walutowej - największy i najbardziej płynny rynek świata. Rynek walutowy, nazywany też giełdą walutową, to rynek kapitałowy taki jak rynek akcji, rynek kontraktów terminowych, rynek opcji czy inny rynek kapitałowy z tą różnicą, iż dzienny obrót dalece przerasta tutaj inne rynki. Dzieje się tak za sprawą banków, zarówno centralnych jak i komercyjnych, które wymieniając codziennie ogromne ilości pieniędzy, przyczyniają się w największym stopniu do powstania i utrzymania najwyższej płynności finansowej wśród rynków kapitałowych. Tak wysoka płynność rynku powoduje, iż każdy kontrakt jest finalizowany na poczekaniu - nie zdarza się sytuacja, ażeby nie móc sfinalizować transakcji, ponieważ nikt nie chce odkupić czy odsprzedać kontraktu. Każdego dnia waluty wartości miliardów dolarów są wymieniane przez międzynarodowych handlarzy, eksporterów, importerów, instytucje finansowe oraz rzesze inwestorów i spekulantów kreujących ten rynek.
Jako globalny rynek forex nie posiada żadnych centrów wymiany, nie ma parkietów i maklerów - wszystko odbywa się za pomocą telefonu, faksu oraz Internetu. Nie ma też określonych sesji handlowych. Rynek forex jest 24 godzinnym rynkiem działającym 5 dni w tygodniu. Każdy dzień handlowy zaczyna się w Wellington i podróżuje po naszym globie razem ze słońcem. Po Wellington jest Nowa Zelandia potem Sydney, Tokio, Hongkong, Singapur potem Bahrajn i reszta bliskiego wschodu, następnie Londyn i reszta europy po czym Nowy York i Stany Zjednoczone. Każdy może wziąć udział w tym rynku niezależnie od godziny. Jedynymi przerwami w działaniu rynku są weekendy kiedy to w piątek w nocy rynek zatrzymuje się by w niedziele w nocy ruszyć ponownie. Jest to największy, najbardziej dynamiczny, najbardziej płynny, wciąż zyskujący na popularności rynek kapitałowy świata.
Handel na rynku forex, tak jak i na każdym innym rynku kapitałowym, polega na wymienianiu jednej rzeczy na drugą przy korzystnych kursach. Najprościej mówiąc – kupuje się tanio, sprzedaje drogo i na odwrót - sprzedaje drogo by odkupić taniej. Giełda walutowa jest tak zwanym rynkiem dwustronnym co znaczy, że można zarabiać zarówno przy wzroście kursu jak i przy jego spadku. Wynika to z samej budowy rynku. Otóż instrumentami finansowymi (takimi jak np. akcje dla giełdy papierów wartościowych), którymi się tutaj obraca są pary walutowe np.: EUR/USD, USD/JPY, EUR/GBP. Wbrew pozorom nie jest to żadna nowość – ceny, które widać w kantorach to nic innego jak kursy par walutowych EUR/PLN, USD/PLN itd. Tak więc gdy analizując sytuację na przykład euro do dolara (para walutowa EUR/USD) i dojść do wniosku, iż kurs tej pary będzie spadał wtedy się ją sprzedaje czyli otwiera tak zwaną pozycję krótką. Praktycznie wymieniono więc euro na dolary ze względu na to, iż spadek kursu tej pary walutowej oznacza tracenie wartości przez euro z jednoczesnym zyskiwaniem wartości przez dolara, a ponieważ kontrakt (pozycja) de facto oznacza zakupienie danej ilości dolarów, które w tej sytuacji zyskują na wartości to znaczy, iż z każdą chwilą zarabiamy na powyższym spadku kursu. Jeśli przy analizie kursu dojdzie się do wniosku, iż kurs powinien zwyżkować wtedy kupuje się parę walutową EUR/USD.
Odwrotnie jak powyżej w tym przypadku oznacza to zakupienie euro, gdyż jeśli kurs zwyżkuje euro przybiera na wartości - jeśli się je posiada w tym czasie to zarabia się na różnicy kursów przy otwieraniu pozycji i przy jej zamykaniu. Mechanika handlu jest bardzo prosta. Najbardziej problematyczne okazuje się przewidzenie przyszłych zachowań rynku oraz determinacja czy powinno się otworzyć pozycję kupna (pozycję długą), czy pozycję sprzedaży (pozycję krótką).
Na górę strony « Kolejna | Następna »»
Wszelkie kopiowanie materiałów z niniejszej strony bez zgody właścicieli portalu zabronione. Jeśli chcesz umieścić fragmenty niniejszej pracy na swojej stronie - skontaktuj się z nami!
Najnowsze
Popularne
Zgłoś swój pomysł
Bierz czynny udział w rozwoju portalu. Powiedz, jak jeszcze moglibyśmy go ulepszyć. Więcej 
Analiza techniczna, raporty i komentarze »
Raport poranny – waluty świat 24.05.2012 r.
Raport poranny – waluty świat 23.05.2012 r.
Raport poranny – waluty świat 22.05.2012 r.
Raport poranny – waluty świat 21.05.2012 r.
Raport poranny – waluty świat 18.05.2012 r.
Edukacja młodego inwestora
Słowniki biznesowy
Inwestowanie alternatywne
Ucz się w sposób łatwy i przyjemny, nie odchodząc od monitora. 
Notowania warszawskiej GPW on-line. Sposoby na skuteczne inwestycje.